Vrouwen & hart- en vaatziekten

Wetenschappelijk onderzoek naar hart- en vaatziekten is tot nu toe voornamelijk gedaan bij mannen. Helaas zijn de resultaten van deze onderzoeken zijn niet zomaar te gebruiken bij vrouwen. Er zijn namelijk verschillen tussen mannen en vrouwen bij hart- en vaatziekten.

Over hart- en vaatziekten bij vrouwen is bekend dat:

  • hart- en vaatziekten wereldwijd doodsoorzaak nummer 1 zijn bij vrouwen
  • per jaar meer vrouwen sterven aan hart- en vaatziekten dan mannen
  • de symptomen bij vrouwen anders zijn dan bij mannen
  • vrouwen hun klachten anders formuleren
  • hart- en vaatziekten bij vrouwen meestal na de overgang voorkomen
  • slagaderverkalking zich bij vrouwen vaak anders ontwikkelt dan bij mannen

Dit zijn belangrijke verschillen om rekening mee te houden in de diagnose en behandeling van vrouwen. Zowel vrouwen als artsen moeten zich meer bewust worden van deze verschillen.

Feiten & cijfers

Onderstaande grafiek laat zien aan welke aandoeningen mannen en vrouwen overlijden.

Opvallend is dat:

  • de totale sterfte aan hart- en vaatziekten bij vrouwen hoger is dan bij mannen; dagelijks overlijden er 57 vrouwen en 50 mannen aan hart- en vaatziekten
  • meer vrouwen dan mannen overlijden aan een beroerte en hartfalen
  • meer mannen dan vrouwen overlijden aan een acuut hartinfarct

Leeftijd

Hartklachten ontstaan bij vrouwen vaak op latere leeftijd dan bij mannen. Ze overlijden gemiddeld ook 6 jaar later aan hart- en vaatziekten.

Dat betekent niet dat hart- en vaatziekten uitsluitend bij oudere vrouwen voorkomen. Ook jongere vrouwen kunnen een hart- of vaatziekte krijgen. In Nederland stierven in 2011 ongeveer 1.400 vrouwen onder de 65 jaar aan hart- en vaatziekten.

Rol van de overgang

Hart- en vaatziekten ontstaan bij vrouwen vaak later dan bij mannen. Tot de overgang lijken vrouwen een bescherming te hebben tegen hart- en vaatziekten. Jonge vrouwen hebben minder vernauwingen in de slagaders dan mannen en hebben slechts een kleine kans op een hartinfarct of een beroerte. Na de overgang neemt het risico toe. Het is nog niet duidelijk waardoor dit komt.

Na de overgang krijgen vrouwen vaker last van de risicofactoren voor hart- en vaatziekten:

  • hogere bloeddruk
  • hoger cholesterolgehalte
  • vaker overgewicht en diabetes

Vrouwen die vroeg in de overgang komen, moeten extra alert zijn en regelmatig hun bloeddruk en het cholesterolgehalte laten testen.

Slagaderverkalking

Hart- en vaatziekten kunnen ontstaan door het dichtslibben van de slagaders. Dit heet slagaderverkalking.

Er zijn verschillen tussen vrouwen en mannen bij slagaderverkalking:

  • mannen hebben vaak de klassieke vorm van slagaderverkalking; vernauwingen zitten meestal opeengehoopt in een grotere tak van de kransslagaders
  • bij vrouwen vernauwen de kransslagaders zich meestal in een langzamer tempo en over een grotere lengte. Ook de kleine uitlopers van de kransslagaders hebben dus vernauwingen. Dit wordt ook wel het microvasculair syndroom genoemd.

De vernauwingen in deze kleine uitlopers zijn minder goed te zien tijdens een hartkatheterisatie. Daarom gebruiken sommige ziekenhuizen speciale scanapparatuur om dit vaatsyndroom in kaart te brengen.

Wetenschappelijk onderzoek

Meer onderzoek is nodig naar de verschillen tussen mannen en vrouwen:

  • Waarom ontstaan klachten bij vrouwen vaak pas na de overgang?
  • Wat is de invloed van vrouwelijke hormonen?
  • Waarom ontwikkelt slagaderverkalking zich anders bij vrouwen dan bij mannen?

Symptomen hartinfarct

Pijn op de borst is een van de bekendste symptomen van een hartinfarct. Er zijn echter ook minder duidelijke klachten. Vooral bij vrouwen.

De meest voorkomende klacht bij een hartinfarct is een beklemmende of drukkende pijn midden op de borst die:

  • kan uitstralen naar bovenarmen, hals, kaak, rug en maagstreek
  • ook in rust langer dan 5 minuten duurt
  • kan samengaan met zweten, misselijkheid of braken

Daarnaast hebben vrouwen - vaker dan mannen - een of meer van de volgende klachten:

  • pijn in de bovenbuik, kaak, nek of rug
  • pijn tussen de schouderbladen
  • kortademigheid
  • extreme moeheid
  • duizeligheid
  • onrustig gevoel, angst, snelle ademhaling
  • misselijkheid of braken

De klachten kunnen verschillen per persoon. Ze kunnen plotseling of heel geleidelijk ontstaan. Bel direct 112 als hartklachten ook in rust langer duren dan 5 minuten.

Stil infarct

Soms treedt er een stil infarct op. Op het hartfimpje is te zien dat u een hartinfarct heeft gehad, maar u heeft er zelf niets van gemerkt. Bij vrouwen komt dit vaker voor dan bij mannen.

Overgangsklachten of hartklachten?

De klachten die vrouwen ervaren bij een hartinfarct of angina pectoris lijken veel op de ongemakken tijdens de overgang. Dit is verwarrend, juist omdat hartklachten vaker tijdens of kort na de overgang voorkomen.

Misschien dat bij deze signalen in eerste instantie aan de overgang wordt gedacht. Dat is niet vreemd. Maar bespreek ook altijd met de arts of de klachten niet van het hart afkomstig zijn, zeker als:

  • de klachten langer aanhouden
  • in de familie veel hart- en vaatziekten voorkomen
  • u voldoet aan risicofactoren voor hart- en vaatziekten

Gesprek met arts

Omdat hartklachten bij vrouwen overeenkomen met overgangsklachten, is het belangrijk om de klachten duidelijk te bespreken met de huisarts.

De Hartstichting heeft een video gemaakt om hierbij te helpen.

Enkele tips om de klachten goed te bespreken:

  • Lees de symptomen van angina pectoris of een hartinfarct en ga bij uzelf na of u er ook last van heeft.
  • Neem uw klachten serieus. Denk niet al te snel dat de klachten komen door stress of de overgang. Laat het aan de arts over om vragen te stellen en u te onderzoeken.
  • Maak een dagboekje van de klachten. Wat voelt u precies? Heeft u klachten bij inspanning? Hoe lang duurt het voor de klacht verdwijnt?
  • Vertel de arts zo duidelijk mogelijk wat u voelt en geef niet meteen zelf een verklaring voor de klachten. Geef aan als u zich zorgen maakt.
  • Loop het rijtje met risicofactoren langs en bedenk welke factoren bij u een rol kunnen spelen. Benoem deze risicofactoren in het gesprek met de arts, ook als de arts er zelf niet naar vraagt.
  • Als u weet dat hart- en vaatziekten in uw familie voorkomen, vertel dat dan. Uw arts beoordeelt of er sprake is van erfelijkheid en laat indien nodig nader onderzoek doen.
  • Niet altijd vindt de arts een oorzaak van uw klachten. De arts adviseert dan om de klachten in de gaten te houden. Ga altijd terug naar de arts als uw klachten niet weggaan of als ze verergeren.
  • Zorg dat u met een goed gevoel de spreekkamer verlaat. Als u nog vragen heeft, stel ze dan.
  • Geef het aan als u de reactie van de arts niet goed begrijpt, of als u het gevoel heeft dat hij uw klachten niet serieus neemt. Dat is best moeilijk, maar het kan ook opluchten.

Vrouwenspreekuur cardioloog

Cardioloog Janneke Wittekoek legt uit waarom zij gekozen heeft zich vooral op vrouwen te richten. Ze vertelt ook waarom ze aandacht van de Hartstichting voor dit onderwerp belangrijk vindt.

Lees ook

Onderzoek naar oorzaak hartfalen door zwangerschap

Cardioloog Peter van der Meer onderzoekt hoe hartfalen kan ontstaan als gevolg van de zwangerschap.

Meer lezen

Vragen over hart of vaten?

Mail de Infolijn Hart & Vaten

stuur een e-mail

Bel de Infolijn Hart & Vaten 0900 3000 300

maandag t/m vrijdag van 9.00 - 13:00 uur.

Hartstichting.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van hartstichting.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert. Lees ons cookie-statement voor meer informatie.