Dr. Harriette Verwey is altijd cardioloog geweest in het Leids Universitair Medisch Centrum. Inmiddels is ze met pensioen, maar zij heeft altijd ingezet voor meer kennis op het gebied van hart- en vaatziekten bij vrouwen.

Keerpunt in mijn denken

“Zo’n 10 jaar geleden was er een keerpunt in mijn denken. Ik zag de resultaten van een Amerikaans onderzoek waaruit bleek dat vrouwen andere klachten hebben dan mannen en dat het verloop van hun ziekte anders is. Vaak met een slechtere uitkomst. Ik was daar enorm van onder de indruk en dacht: hoeveel vrouwen heb ik ten onrechte gerustgesteld naar huis gestuurd? Vanaf dat moment ben ik veel grondiger gaan kijken als vrouwen met klachten bij mij binnenkwamen.”

Niet op tijd herkend

“Ik kwam in mijn praktijk regelmatig patiënten tegen bij wie de juiste diagnose door meerdere zorgverleners was gemist. Niet omdat de artsen onzorgvuldig te werk waren gegaan, maar omdat het bij hen gewoon nog onvoldoende bekend was dat relatief jonge vrouwen ook ernstige hartproblemen kunnen hebben. Er is nog veel werk te verzetten voor het vrouwenhart.”

Invloed van hormonen

“Vooral bij vrouwen die ernstige zwangerschapscomplicaties hebben gehad moeten artsen extra alert zijn. Deze vrouwen hebben al jong een groter risico op hart- en vaatziekten.”

“Maar ook bij dermatologen is bewustwording heel hard nodig, dat verwacht je misschien niet. Bij de dermatoloog komen vrouwen voor een elektrische peeling vanwege overmatige gezichtsbeharing. Vaak komt dit voor in combinatie met een hormoonafwijking, zoals PCOS. Inmiddels weten we dat deze vrouwen een groter risico lopen op hart- en vaatziekten. Het is belangrijk dat hun dermatoloog dit signaleert en vrouwen doorverwijst zodat zij op tijd de juiste behandeling krijgen”

Maagklachten bleken hartprobleem

“Zelf behandelde ik eens een vrouw van 40 die een jaar of 8 geleden een enorm groot hartinfarct had doorgemaakt. Ze ging naar de dienstdoende huisarts met klachten van pijn in het maagkuiltje, zuurbranden en boeren. De huisarts wist niet dat ze ooit ernstige zwangerschapscomplicaties had gehad, en dus al jong een groter risico liep op hart- en vaatziekten. Hij stelde haar gerust en stuurde haar met maagzuurremmers naar huis. De dag erna liep het helemaal mis met haar hart. Ze heeft het ziekenhuis net op tijd gehaald.”

“We hebben haar toen nog wel gedotterd, maar de schade aan haar hart was enorm. Met veel kunst- en vliegwerk heb ik haar daarna stabiel gehouden. Wellicht heeft ooit een harttransplantatie nodig, als haar hart verder achteruit gaat. En dat terwijl ze zelf dus wel op tijd met klachten aan de bel trok. Meer bewustwording is nog steeds een absolute must.”

Fietsproef minder betrouwbaar bij vrouwen

“Als een patiënt bij mij kwam met vage klachten , deed ik standaard een fietstest. Bij vrouwen is die test lang niet altijd betrouwbaar. Vrouwen kunnen zich soms minder goed inspannen dan mannen. Hierdoor halen ze met fietsen niet de vereiste hartfrequentie om goed te kunnen beoordelen of er sprake is van zuurstoftekort. En bij vrouwen kan het hormoon oestrogeen er vóór de overgang voor zorgen dat de fietstest afwijkend is.”

Gebruikelijke testen laten ons in de steek

“Bij vrouwen bij wie ik twijfelde over de betrouwbaarheid van de fietstest deed ik aanvullend onderzoek, zoals een stressecho of een hartkatheterisatie. Maar ook bij hartkatheterisatie zag ik bij vrouwen vaak normale kransslagaders, terwijl er in de vaatwand zelf best heel ernstige afwijkingen konden zijn. Maar die kunnen ze nog steeds niet opsporen met deze methode. De gebruikelijke testen laten de cardiologen helaas nog in de steek.”

“Onderzoek met een CT- of een MRI-scan geven betere resultaten, maar die kunnen we niet als routine invoeren. Een CT-scan moet je niet te vaak doen vanwege de röntgenstraling. En onderzoek met een MRI is duur en bewerkelijk en bovendien lang niet altijd beschikbaar.”

Vrouwen reageren anders op behandelingen

“Niet alleen bij de diagnose moeten cardiologen anders naar vrouwen gaan kijken. Bij de behandeling van vrouwen komen totaal andere problemen aan het licht dan bij mannen. De vaatwand van vrouwen is vaak kwetsbaarder. Ze hebben dunnere vaten en meer bloedingscomplicaties na dotteren of een bypassoperatie.”

“De resultaten van de ingrepen bij vrouwen zijn even goed als bij mannen. Een behandelaar moet dan wel bedacht zijn op eventuele complicaties en dit goed in de gaten blijven houden”.

Onderzoek vooral op mannen gedaan

“Veel van wat nu bekend is over hart- en vaatziekten komt uit onderzoek dat bij mannen is gedaan. Niet bij vrouwen dus. Als je je alleen al bedenkt dat het vrouwelijk X-chromosoom 1098 genen heeft en het mannelijk Y-chromosoom 86 genen, dan kun je niet zomaar zeggen: dit is de mens en wat voor mannen geldt, geldt ook voor vrouwen. Dat werkt niet zo”.

Vage klachten in kaart brengen

“De vage klachten die vrouwen kunnen hebben bij hartproblemen, zijn nog niet echt goed in kaart gebracht. Hoe komt het dat klachten van vrouwen minder duidelijk zijn dan die van mannen? We moeten als artsen veel beter weten welke klachten we serieus moeten nemen en bij welke klachten we vrouwen gerust kunnen stellen.”

“Als we dat weten, is een goede werkwijze nodig. Wat moet een cardioloog precies doen als een vrouw met bepaald profiel bij je binnenkomt? Welke testen zijn nodig om vast te stellen of een vrouw werkelijk iets aan haar hart heeft? En hoe kijk je of je deze vrouw inderdaad goed geholpen hebt?”

Veel werk aan de winkel  

“De afgelopen 15 jaar zijn we ons ervan bewust geworden dat vrouwen ook op relatief jonge leeftijd iets aan hun hart kunnen gaan mankeren. Bijvoorbeeld door een problematische zwangerschap.

“Cardiologen baseren zich alleen nog te veel op aannames. Er moet veel meer onderzoek gedaan worden naar wat er nu echt mis is met de bloedvaten van deze vrouwen. En vervolgens moeten er goede behandelingen komen voor deze typische vrouwenproblemen. We staan eigenlijk nog maar aan het begin. De komende decennia is er nog veel werk te verzetten voor vrouwen!

Meer bewustwording

“Er is niet alleen meer onderzoek, maar zeker ook nog meer bewustwording nodig. Bij de vrouwen zelf, maar ook bij cardiologen, huisartsen, gynaecologen en dermatologen. Ondanks dat ik niet meer zelf vrouwen behandel, wil ik hier graag een steentje aan bijdragen, bijvoorbeeld in campagnes van de Hartstichting.

Met een betrouwbare test vrouwenlevens redden

Hartproblemen worden bij vrouwen nog te vaak over het hoofd gezien, juist omdat ze vaak anders zijn dan bij mannen. De Hartstichting werkt aan een betrouwbare test waarmee artsen hartproblemen bij vrouwen veel eerder kunnen ontdekken. 

> Lees meer

Deel deze pagina

Lees meer over