Hoog cholesterol

Een hoog cholesterolgehalte is een risicofactor. Een lager cholesterolgehalte vermindert de kans op hart- en vaatziekten. Gezond leven is de eerste stap.

In uw dagelijks leven merkt u helemaal niets van een hoog cholesterolgehalte. Maar een verhoogd cholesterolgehalte kan leiden tot slagaderverkalking (atherosclerose). 

Toch is cholesterol niet alleen maar slecht. Sterker nog: zonder cholesterol kunnen we niet leven. Het is een bouwstof voor cellen en hormonen.

Wanneer is het cholesterolgehalte verhoogd?

Het meeste cholesterol maakt de lever zelf aan. Een klein deel zit in ons eten. In het ideale geval maakt het lichaam precies genoeg cholesterol aan. Maar er kan ook te veel cholesterol aangemaakt worden en dan ontstaat er een hoog cholesterolgehalte.

Heeft u een cholesterolwaarde van onder de 5, dan is uw cholesterol goed. Een waarde boven de 5 is verhoogd. 

Totaal cholesterolgehalte (mmol/l) Uw cholesterolgehalte is:
Lager dan 5 Normaal
5 tot 6,5 Licht  verhoogd
6,5 tot 8 Verhoogd
Hoger dan 8 Sterk verhoogd

Het cholesterolgehalte wordt gemeten door bloedonderzoek. Van nature schommelt het cholesterolgehalte. Een hoge waarde kan een uitschieter zijn. Er zijn meerdere metingen nodig om een betrouwbaar beeld te krijgen van het cholesterolgehalte.

Oorzaken hoog cholesterol

Een hoog cholesterolgehalte kan verschillende oorzaken hebben, zoals:

  • eten van veel verzadigd vet
  • overgewicht
  • diabetes (suikerziekte)
  • traag werkende schildklier
  • erfelijke aanleg

Slecht en goed cholesterol

Ruwweg zijn er twee soorten cholesterol: LDL (slecht) en HDL (goed) cholesterol.

  • LDL - slechte cholesterol 
    LDL wordt ook wel het slechte cholesterol genoemd. Veel cholesterol in de LDL-deeltjes is namelijk de oorzaak van het risico op hart- en vaatziekten. LDL vervoert cholesterol naar de cellen en spieren. Onderweg nestelt LDL zich gemakkelijk in de wanden van slagaders waardoor de slagaders kunnen vernauwen en dichtslibben. Dit proces heet slagaderverkalking. Hoe meer de slagaders vernauwd zijn, hoe groter het risico op een hart- of vaatziekte.
  • HDL - goede cholesterol 
    HDL wordt het 'goede cholesterol' genoemd. HDL transporteert het teveel aan cholesterol in LDL naar de lever. Via de lever komt het cholesterol in de darmen en verlaat het lichaam via de ontlasting.

Berekening cholesterolgehalte

De waarde van het totale cholesterolgehalte is echter niet voldoende om met zekerheid vast te stellen of iemand een verhoogd cholesterolgehalte heeft. De arts bekijkt ook een aantal onderliggende waarden:

  • LDL-cholesterolgehalte
  • HDL-cholesterolgehalte
  • Triglyceridengehalte (vetgehalte)

Een hoog HDL-cholesterolgehalte is gunstig. Een hoog LDL-cholesterolgehalte of een hoog triglyceridengehalte is ongunstig.

Om het risico op hart- en vaatziekten goed te voorspellen bepaalt de arts de cholesterolratio. Berekening cholesterolratio is: Totale cholesterolgehalte gedeeld door het HDL-gehalte.  Een lage ratio is goed: dan is het goede cholesterol (HDL) namelijk hoog.

Verschillen mannen en vrouwen

Bij vrouwen neemt het risico op hart- en vaatziekten rond de overgang langzaam toe. Voor de overgang  hebben vrouwelijke hormonen (oestrogenen) een beschermende werking op het hart en de bloedvaten.

Tijdens de overgang valt dit beschermende effect weg:

  • de vetopslag bij vrouwen verschuift van vet rond de heupen (peervorm) naar vet in de buikholte (appelvorm). Deze vorm van vetopslag verhoogt het risico op hart- en vaatziekten
  • het cholesterolgehalte stijgt

Lees meer over vrouwen en hart- en vaatziekten

Cholesterol verlagen

Een hoog cholesterol is een risicofactor. Een lager cholesterolgehalte vermindert de kans op hart- en vaatziekten. Medicijnen zijn niet altijd nodig. Een gezonde leefstijl is de eerste stap.

Een gezonde leefstijl houdt in:

  • gezonde voeding
  • voldoende bewegen
  • niet roken

Probeer overgewicht te voorkomen door gezond te eten en genoeg te bewegen. Vooral buikvet verhoogt het cholesterolgehalte.

Gezonde voeding

Gezonde voeding draagt bij aan een goede vetstofwisseling. Voeding kan het cholesterolgehalte verlagen met ongeveer 10%.

Leef gezonder, eet:

  • minder verzadigd vet. Vervang verzadigd vet door onverzadigd vet
  • 2 ons groente en 2 stuks fruit per dag
  • veel vezelrijke (volkoren) producten 
  • 2 keer per week vis, waarvan tenminste 1 keer vette vis

Matig gebruik van alcohol (maximaal 1 glas per dag) is gunstig voor het HDL. Bij meer glazen alcohol is het positieve effect verdwenen en kan alcohol zelfs een nadelige invloed hebben op het hart en de bloedvaten.

Bewegen

Voldoende bewegen (minimaal een half uur per dag matig intensief) verlaagt het vetgehalte en verhoogt het gunstige HDL-cholesterolgehalte in het bloed.

Niet roken

Roken verlaagt het HDL cholesterol. Na het stoppen met roken herstelt het HDL zich weer.

Medicijnen

Een gezonde leefstijl kan helpen om het cholesterolgehalte te verlagen. Bij sommige mensen zijn medicijnen nodig. Om te bepalen of medicijnen nodig zijn, heeft de arts meer gegevens  nodig dan alleen een cholesterolwaarde. Hij kijkt ook naar de risicofactoren. Als de arts vaststelt dat iemand een sterk verhoogd risico heeft om binnen 10 jaar hart- en vaatziekten te ontwikkelen of te sterven aan hart- en vaatziekten, dan krijgt diegene altijd het advies om gezond te leven. Waarschijnlijk worden ook medicijnen voorgeschreven.

Sommige mensen krijgen altijd cholesterolverlagende medicijnen voorgeschreven. Zij hebben een sterk verhoogd risico op hart- en vaatziekten door hun aandoening.

Dit geldt voor:

  • mensen met diabetes die een verhoogd risico op hart- en vaatziekten hebben
  • mensen met een totaal cholesterolgehalte boven de 8 mmol/l
  • hart- en vaatpatiënten met vernauwingen in de kransslagaders van het hart of van slagaders elders in het lichaam

Het kan dus voorkomen dat uw cholesterolgehalte middelmatig hoog is, maar dat u toch medicijnen krijgt.

Soorten medicijnen

Er zijn verschillende cholesterolverlagende medicijnen. Statines zijn de eerste keuze voor artsen. Ze zijn veilig en effectief.

Statines remmen de aanmaak van cholesterol  in de lever. De effecten zijn:

  • verlaging van het cholesterolgehalte met 30-50%
  • rustig houden van plaques in de binnenwand van de slagaders
  • vertraging van het proces van slagaderverkalking

De behandeling met medicijnen is vooral gericht op het verlagen van het LDL-cholesterol. De streefwaarde is 2,5 mmol/l of lager.

Plantensterolen

Producten met plantensterolen kunnen het cholesterolgehalte in het bloed verlagen. Plantensterolen of- stanolen zijn vetachtige stoffen in planten met ongeveer dezelfde chemische structuur als cholesterol. Ze komen voor in plantaardige oliën, noten en granen.

Werking plantensterolen

Plantensterolen verlagen de opname van cholesterol vanuit de darmen. Vermoedelijk komt dit doordat ze sterk lijken op cholesterol. Ze gaan in feite de concurrentie aan met cholesterol. Plantensterolen worden nauwelijks opgenomen door de darmwand, cholesteroldeeltjes wel. Plantensterolen vormen een soort barrière voor de opname van cholesterol uit de darmen. Het gevolg is dat er minder cholesterol in het bloed terechtkomt en meer cholesterol wordt uitgescheiden via de ontlasting. Zo daalt het cholesterolgehalte in het bloed.

Verlagen cholesterolgehalte

Plantensterolen kunnen het LDL-cholesterolgehalte na 2 tot 3 weken verlagen met 7 tot 10%. Hiervoor moet u 1,5 tot 2,4 gram plantensterolen per dag binnenkrijgen. Op de verpakking van producten met plantensterolen staat aangegeven hoeveel porties nodig zijn om dit effect te bereiken. Meer dan 3 gram plantensterolen per dag wordt overigens niet aanbevolen. Het cholesterolgehalte daalt er niet verder door.

Langetermijn-onderzoek naar het effect van plantensterolen op hart- en vaatziekten ontbreekt. Naar verwachting vermindert de kans op hart- en vaatziekten met 20 tot 25% door de daling van het cholesterolgehalte.

Voor wie?

Producten met plantensterolen zijn bedoeld voor mensen met een (licht) verhoogd cholesterolgehalte. Dat wil zeggen een cholesterolgehalte boven de 5 mmol/l. Vooral als er nog andere risicofactoren zijn.

Producten met plantensterolen zijn niet geschikt voor:

  • zwangere vrouwen
  • vrouwen die borstvoeding geven
  • kinderen onder de 5 jaar

Gebruikt u cholesterolverlagende medicijnen? Overleg dan met uw arts voordat u producten met plantensterolen gaat gebruiken.

Erfelijk hoog cholesterol

In sommige families komen hoge cholesterolwaarden en hart- en vaatziekten vaak voor. Soms al op jonge leeftijd. Dit kan wijzen op erfelijk hoog cholesterol. De meest voorkomende vorm is Familiaire Hypercholesterolemie (FH). Ongeveer 1 op de 400 Nederlanders heeft FH. 

Onderzoek naar slagaderverkalking

Bij slagaderverkalking ontstaan er vernauwingen in de slagaders, onder andere door ophopingen van cholesteroldeeltjes in de vaatwand. Slagaderverkalking ligt ten grondslag aan veel hart- en vaatziekten.

De Hartstichting blijft daarom investeren in nieuw onderzoek naar slagaderverkalking. Als we slagaderverkalking eerder weten op te sporen en kunnen behandelen is veel leed te voorkomen.

Onderzoeker vertelt

Professor dr. John Kastelein is expert op het gebied van cholesterol, vetstofwisseling en slagaderverkalking. Hij doet al jarenlang onderzoek met steun van de Hartstichting.

 

Prof. dr. John Kastelein

We werken aan nieuwe medicijnen om slagaderverkalking tegen te gaan.

Deel via:
Vragen