Standpunten

Zorgbeleid politieke partijen: preventie op de kaart, vroege opsporing niet

woensdag 2 juni 2010

Uit deze rondgang langs de partijprogramma's valt op te maken dat preventie inmiddels wel aardig op de kaart staat in politiek Den Haag. Maar naarmate de onderwerpen verder worden toegespitst, krijgen ze minder aandacht. Met als dieptepunt: vroege opsporing van mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (en andere aandoeningen als diabetes en nierfalen). Geen enkele partij noemt dit belangrijke onderwerp.   

Toelichting matrix
In onderstaande matrix staat of het verkiezingsprogramma expliciet aandacht besteedt aan bijvoorbeeld preventie. Het antwoord kan zijn:

• ja
• nee
• zijdelings/indirect (weergegeven door +)

Door op een partij te klikken, vindt u het desbetreffende partijprogramma. Klikt u op de onderwerpen, dan vindt u daar het korte standpunt van de Hartstichting.

	PvdA	CDA	VVD	PVV	SP	CU	SGP	PvdD	D66	TON	GL
Preventie	ja	ja	+	nee	+	ja	ja	+	ja	+	ja
- leefstijl	ja	ja	ja	nee	+	ja	ja	ja	ja	ja	ja
- overgewicht	+	ja	+	nee	ja	ja	+	+	+	+	ja
- snoepreclame	nee	nee	nee	nee	ja*	ja*	nee	nee	nee	nee	ja*
- roken	nee	nee	ja*	nee	nee	nee	ja	nee	ja	ja*	ja
- vroege opsporing	nee	nee	nee	nee	nee	nee	nee	nee	nee	nee	nee
- opname in het basispakket	nee	nee	nee	nee	nee	ja	ja	nee	nee	nee	nee
Onderzoek / zorginnovatie	nee	ja	ja	nee	nee	nee	nee	nee	ja	nee	ja
Hartstilstand	nee	nee	nee	nee	nee	nee	ja	nee	nee	nee	nee
Orgaandonatie	ja*	ja*	nee	nee	ja*	ja*	ja*	nee	ja*	nee	ja*
Sociaal-economische gezondheidsverschillen	ja	nee	nee	nee	nee	nee	ja	nee	ja	nee	ja

Toelichting bij *:
* Snoepreclame: SP en CU willen wettelijke maatregelen, als de voedingsindustrie niet zelf bereid is reclame voor ongezonde voeding en snoep gericht op kinderen aan banden te leggen. GroenLinks wil de voedingsindustrie 'aanspreken op haar verantwoordelijkheid'.
* Roken: VVD en TON zijn tegen het rookverbod in de horeca.
* Orgaandonatie: CDA, CU, SGP zijn tegen het Actief Donor Registratie Systeem. SP, D66, GL en PvdA zijn voor.

Preventie
Mensen in landen die zich sterk maken voor gezond leven, hebben een hogere levensverwachting. Dat zien we op wereldschaal. Nederland is in Europa de laatste decennia afgezakt naar de middenmoot.

"De politiek heeft verantwoordelijkheid", betoogt Hans Stam, directeur van de Hartstichting. "Juist nu heeft de politiek een uitgelezen kans om werk te maken van preventie en actieve opsporing van mensen met verhoogd risico op een ziekte. Politici moeten dit onderwerp op de agenda zetten en tot inzet van de verkiezingen maken. Zó kunnen we een gezonde bevolking en een gezonde economie realiseren. Partijen moeten zich op dit belangrijke thema willen profileren!"

Leefstijl
Gemiddeld overlijden 59 vrouwen en 54 mannen per dag aan een hart- of vaatziekte. In Nederland zijn ongeveer 1 miljoen mensen met hart- en vaatziekten. In 2020 zijn dat er waarschijnlijk 1,3 miljoen. Een gezonde leefstijl speelt hierin een belangrijke rol.

De Hartstichting geeft voorlichting over een gezonde leefstijl en over risicofactoren om te voorkomen dat mensen (opnieuw) een hart- of vaatziekte krijgen:

• lees hoe u gezond kunt leven
• lees wat risicofactoren zijn

Overgewicht
Met goede voeding is veel gezondheidswinst te boeken en zijn veel problemen te voorkomen. Daarom vragen wij de politiek om zich ook in de volgende regeerperiode te richten op gezonde voeding en in te zetten op een inhaalprogramma.

Niet alleen persoonlijke factoren bepalen gezond voedingsgedrag, ook de sociale en fysieke omgeving tellen. Wij zien 2 belangrijke oplossingsrichtingen:

1. verleidingen uit omgeving minimaliseren en kanaliseren
   De overheid kan bij het creëren van een gezonde leefomgeving, zoals de werk- en schoolomgeving, een bepalende rol spelen en het goede voorbeeld geven. Ze kan daar op korte termijn en zonder meerkosten mee aan de slag.
2. jeugd een gezondere toekomst geven
   Jongeren zijn de toekomst. Investeren in een gezonde jeugd loont. Een gezond eetpatroon aanleren is daarbij een essentiële stap.

Snoepreclame
De overheid wil dat mensen bewuster kiezen voor gezond eten. Maar zij wil dit bereiken met zelfregulering en eigen verantwoordelijkheid van zowel de consument als de voedingsindustrie.

In de praktijk werkt dit niet. Er is na jaren nog geen vooruitgang geboekt. De Hartstichting pleit daarom samen met de Consumentenbond voor concrete maatregelen, zoals wetgeving.

In de wet is geregeld dat alcoholreclame verboden is op tijden dat kinderen televisiekijken. Hier wordt geen beroep gedaan op het zelfregulerend vermogen van de industrie, maar vindt regelgeving plaats. Reclames over ongezonde voeding en snoep zijn echter onbegrensd. De voedingsindustrie toont weinig terughoudendheid op dit gebied. Hierdoor worden overgewicht en gebruik van ongezonde voeding niet tegengegaan. Wetgeving kan dit wel.

Roken
In 2006 is het Nationaal Programma Tabaksontmoediging gestart. De Hartstichting werkt hierin samen met:

• KWF Kankerbestrijding
• het Astmafonds
• het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Samen werken we aan maatregelen tegen het gebruik van tabak en blootstelling aan tabaksrook. Roken is de belangrijkste vermijdbare risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Jaarlijks wordt een actieplan gemaakt. STIVORO is de organisatie die de activiteiten uitvoert.

De activiteiten liggen op het gebied van:

• stoppen met roken
• meeroken
• niet beginnen met roken

Ruim 1 op de 4 Nederlanders van 12 jaar en ouder rookt. Vooral lager opgeleiden (31%) gebruiken tabak.

In 2009 is besloten om stoppen-met-rokenprogramma's op te nemen in het basispakket. Dat is een concreet voorbeeld van de verbinding van preventie en genezing. Bovenal geeft dit het signaal om roken als verslaving te erkennen en rokers te ondersteunen als zij aangeven te willen stoppen. De vergoeding van de behandeling van tabaksverslaving via stoppen-met-rokenprogramma's is echter al een jaar vertraagd door het niet in 2010 al in te voeren, maar pas in 2011.

Vroege opsporing
De Hartstichting werkt al jaren aan methoden om hart- en vaatziekten vroegtijdig op te sporen. Hierin werkt zij intensief samen met onder meer:

• andere gezondheidsfondsen
• zorgprofessionals
• patiëntenorganisaties
• overheid
• verzekeraars

Op basis van wetenschappelijk bewijs worden nieuwe methoden ingevoerd. Om vast te stellen welk risico iemand loopt op hart- en vaatziekten, is een overzicht nodig van de relevante risicofactoren. Het gaat dan niet alleen om hoge bloeddruk, maar om een compleet plaatje (het zogenaamde risicoprofiel).

Financiering
Op dit moment is er binnen de zorg volop aandacht voor de organisatie en financiering van preventie. Dat is ook van groot belang, vanwege het groeiende aantal Nederlanders met een verhoogd risico op bijvoorbeeld:

• hart- en vaatziekten
• diabetes
• nierziekten
• kanker
• COPD

Dit zijn chronische ziekten die mensen beperken in hun maatschappelijk functioneren. Preventieve activiteiten kunnen een bijdrage leveren aan het voorkomen van deze ziekten en zo de vraag naar zorg indammen.

De samenwerkende gezondheidsfondsen (SGF) beschouwen preventie als een cruciaal element van het Nederlandse gezondheidszorgstelsel in de 21e eeuw. Daarom investeren ze steeds meer in preventie.

Voor vroegtijdige opsporing van (het risico op) deze chronische ziekten is het programma LekkerLangLeven opgezet. Dat is een samenwerking van:

• de Hartstichting
• het Diabetes Fonds
• de Nierstichting .

Tegelijkertijd vragen de gezondheidsfondsen zich af welke rol ze kunnen en willen spelen. Uiteindelijk is preventie een taak die de veldpartijen structureel moeten oppakken. De gezondheidsfondsen zien het daarom als hun taak aandacht te vragen voor de integratie van preventie in de zorg. Veldpartijen moeten daarvoor zelf een infrastructuur ontwikkelen, waarvoor de politiek en de (lokale) overheid in overleg met zorgverzekeraars financiering regelen.

Onderzoek
Onderzoek naar hart- en vaatziekten is van levensbelang. 1 op de 3 mensen overlijdt vroeg of laat aan een hart- of vaatziekte. Dit betekent meer dan 40.000 sterfgevallen per jaar. Nederland telt 1 miljoen hart- en vaatpatiënten. Dat is natuurlijk veel te veel. Met onderzoek kunnen we het aantal sterfgevallen en patiënten omlaag brengen.

Hartstilstand
Elke week worden 300 Nederlanders getroffen door een plotselinge hartstilstand buiten het ziekenhuis. Dat zijn zo'n 15.000 à 16.000 slachtoffers per jaar. Minder dan 10% overleeft het. De overlevingskans van slachtoffers is het grootst, wanneer omstanders binnen 6 minuten: 

• 112 bellen
• reanimeren
• defibrilleren met de automatische externe defibrillator (AED)

De Hartstichting wil dat de politiek meer investeert in 6-minutenzones. Dat is een gebied waar een slachtoffer van een hartstilstand binnen 6 minuten geholpen kan worden. In de 6-minutenzone:

• zijn AED's beschikbaar
• zijn vrijwilligers aanwezig die kunnen reanimeren en defibrilleren
• is een reanimatieoproepsysteem

Orgaandonatie
Het is ondraaglijk dat er mensen sterven. Niet omdat er te weinig mensen zijn die willen doneren, maar omdat we van niet genoeg mensen weten óf ze willen doneren. Daarom moet het probleem van de vrijblijvendheid bij de hoorns worden gevat.

De Hartstichting is voor het Actieve Donor Registratiesysteem. Dit richt zich op die mensen van wie nu nog niet bekend is of ze donor willen zijn. Als samenleving vragen wij hen alsnog een keuze te maken. De opties blijven:

• ja ik wil donor zijn
• nee ik wil niet
• ik laat de keuze aan mijn nabestaanden

Daarin verandert niets. Wat wel verandert: niet reageren betekent registratie als donor, maar met een nadrukkelijk bericht over hoe de donor die inschrijving op ieder moment kan wijzigen.

Sociaal-economische gezondheidsverschillen
Laagopgeleiden leven gemiddeld 6 à 7 jaar korter dan mensen met een hoge opleiding. Het verschil in levensjaren waarin mensen hun gezondheid als goed ervaren, is gemiddeld 16 tot 19 jaar.

Het opleidingsniveau is een belangrijke oorzaak, die invloed heeft op:

• inkomen
• woonomstandigheden
• gezinssamenstelling

Mensen uit lage welstandsgroepen, waaronder veelal ook de nieuwe Nederlanders, hebben een minder gezonde leefstijl.

Het is belangrijk de gezondheidsverschillen tussen hoog- en laagopgeleiden aan te pakken. De nieuwe regering moet snel concrete doelen ontwikkelen en werk maken van een interdepartementale aanpak, met gezamenlijke doelstellingen binnen programma's. Verder moet de overheid structurele financiering regelen van vroege opsporing onder risicovolle groepen.

Belangrijke voorwaarden om een krachtig beleid te kunnen voeren, is dat de overheid:

• minder nadruk legt op eigen verantwoordelijkheid
• meer stuurt, zoals bij foodlabelling en kidsmarketing

Deze rol is ook gegrond: de samenleving is gebaat bij een gezonde bevolking, die bijdraagt aan welvaart en economische stabiliteit.
Lees ook de reactie van de samenwerkende gezondheidsfondsen (SGF)

Ga naar het overzicht