Standpunten

Gezondheidstests

donderdag 22 april 2010

De Hartstichting vindt het volgende van groot belang als het gaat om gezondheidstests: 

• een gezondheidstest moet onderbouwd zijn met een multidisciplinaire wetenschappelijke richtlijn
• de informatie over de test en de gevolgen ervan naar de consument moet kloppen en begrijpelijk zijn. De consument kan dan een goedgeïnformeerde keuze maken. Ook de beperkingen van de test moeten worden vermeld. Dit is bij meerdere (commerciële) aanbieders niet het geval
• de informatie over de uitslag van de test en wat dat betekent voor de persoon moet op zo worden verteld en gegeven, dat een foute interpretatie van de uitslag zo klein mogelijk is
• de Hartstichting vindt het heel belangrijk dat op een test deskundig advies volgt. En eventueel begeleiding of verwijzing naar (verdere) professionele hulp. Er moet, indien nodig, een vervolgtraject zijn, gekoppeld aan de uitslag
• de Hartstichting vindt het zeer wenselijk dat er een keurmerk komt voor (aanbieders van) gezondheidstests. Het Diabetes Fonds, de Nierstichting Nederland en de Hartstichting werken daarom mee aan de ontwikkeling van een multidisciplinaire richtlijn. Dat doen ze vanuit hun gezamenlijke preventieprogramma LekkerLangLeven. Deze richtlijn (Preventief Medisch Onderzoek van de Inspectie voor de Gezondheidszorg) kan uiteindelijk leiden tot een keurmerk

Achtergrondinformatie

Definities van soorten gezondheidstests

1. zelftests. Deze tests zijn op aanvraag of in de winkel verkrijgbaar en worden thuis uitgevoerd. Voorbeelden zijn de MiraTes cholesterol zelftest en de niercheck op macroalbuminurie. Mensen zien thuis of ze een verhoogd risico hebben, of al ziek zijn. Er wordt meestal getest op één ziekteaspect
2. vragenlijsten. Via internet of via formulieren die bijvoorbeeld in de apotheek te krijgen zijn, kunnen mensen aan de hand van een vragenlijst(je) een eerste indruk verkrijgen of het al dan niet nodig is om verder te laten kijken naar hun risico of naar een aandoening. Voorbeeld is de vragenlijst van het Nederlands Diabetesfonds (NDF) in de campagne 'Kijk op Diabetes'. Een ander voorbeeld is de website gezondlevencheck.nl. Daar kunnen mensen aan de hand van een vragenlijst hun leefstijl in kaart brengen en vervolgens digitaal een leefstijladvies op maat krijgen
3. metingen op locatie. Er is een groot aanbod van gezondheidschecks ontstaan op verschillende locaties. Soms bieden verzekeraars checks aan in hun aanvullende pakket (bijvoorbeeld de Achmea Health Check). Steeds vaker organiseren commerciële partijen deze tests. Vaak bestaan deze checks uit meerdere vragen/metingen. Bij sommige (vooral commerciële) aanbieders kunnen verschillende bloed-, urine en/of ontlastingsonderzoeken worden gedaan zonder dat helemaal duidelijk is met welke bepaling naar welk risico of welke aandoening gekeken wordt. Andersom kan ook de melding staan dat op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten getest wordt, maar dat dan alleen naar de bloedvetten en/of glucose wordt gekeken
4. gezondheidscheck binnen bestaand gezondheidszorgcircuit (bij huisarts, bedrijfsarts, consultatiebureau ouderen, GGD etc.). Samenhangend geheel van vragen en metingen op risicofactoren voor hart-vaatziekten, diabetes en chronische nierziekten (ook buikomvang, cholesterol, bloeddruk, glucose etc.) op basis waarvan de professional met de geteste persoon bespreekt welk advies of welke begeleiding/behandeling nodig is. En daar -indien nodig- een vervolg op biedt
5. een total bodyscan zoals die in Nederland commercieel wordt aangeboden, biedt mensen mogelijkheden om op onderdelen of het hele lichaam te laten checken. Dit gaat veel verder dan het risico op hart- en vaatziekten. Bij deze vorm van onderzoek kan röntgenstraling gebruikt worden (CT-scan). De kosten van een dergelijke totale check bij een bedrijf in Nederland kunnen oplopen tot ongeveer € 850,-

Ad 1. De Hartstichting is tegen zelftests. Redenen zijn:

• de test kan verkeerd uitgevoerd worden met een onbetrouwbare uitslag tot gevolg
• mensen krijgen geen of onvoldoende deskundige uitleg bij de uitslag. Hierdoor zijn zij niet goed in staat de testuitslag te beoordelen in de brede context van risicofactoren. Hierdoor kunnen ze zich ten onrechte gerust of ongerust gesteld voelen
• de zelftest geeft alleen zicht op 1 of een paar aspecten van gezondheid. Dit zegt weinig over het werkelijke risico dat men heeft. De context binnen het grote geheel ontbreekt. De test kan wel leiden tot bewustwording bij het publiek

Ad 2. De Hartstichting ziet vragenlijst als 1e stap om op de hoogte te raken van het risico. Een goed advies op maat of - indien nodig - een vervolgtraject met metingen en verdere begeleiding en/of behandeling zijn heel belangrijk. Er zijn voor- en nadelen aan de vragenlijst: 

• een leek kan de vragen verkeerd begrijpen en invullen. Dat kan leiden tot een vals gevoel van veiligheid of onterechte angst
• zonder concreet vervolgtraject is de kans groot dat de persoon in kwestie er niets mee doet. De vrijblijvendheid is zeer groot. Daarmee is het overigens ook wel zeer laagdrempelig
• een vragenlijst is goedkoop

Ad 3. De Hartstichting kijkt kritisch naar testen op locatie:

• een aantal commerciële aanbieders van checks of testen zeggen te testen op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten en kijken alleen naar bloedvetten en bloedglucose. Voor deze aanbieders ontbreekt de wetenschappelijke onderbouwing. Ook klopt de informatie die vooraf via bijvoorbeeld een website wordt gegeven niet altijd
• ook hier is het van belang dat mensen de uitslag krijgen met goede uitleg van een professionele, onafhankelijke deskundige. Sommige commerciële aanbieders sturen de uitslag naar huis, eventueel per e-mail. In dit laatste geval kan verkeerde interpretatie van de uitslag of resultaten leiden tot een vals gevoel van veiligheid of onterechte angst
• deze testen kunnen mensen wel bewust maken van hun leefstijl en mogelijke risicofactoren

Ad 4. De Hartstichting streeft samen met Diabetes Fonds en Nierstichting Nederland naar wetenschappelijk onderbouwde gezondheidscheck binnen de bestaande gezondheidszorg. Kijk voor meer informatie op www.LekkerLangLeven.nl

Ad 5. De Hartstichting staat kritisch tegenover de total bodyscan. Nader onderzoek moet uitwijzen of de total bodyscan een toegevoegde voorspellende waarde heeft. Er zijn hoge kosten mee gemoeid en er komt schadelijke röntgenstraling aan te pas. Voor onderzoek waarbij röntgenstraling gebruikt wordt, is in Nederland een vergunning van de Gezondheidsraad nodig. Door het onderzoek zelf uit te voeren in Duitsland, wordt de vergunningsplicht omzeild.

Algeheel bevolkingsonderzoek?
De Hartstichting is tegen een jaarlijkse check van de hele bevolking. Dit is kostbaar, medicaliserend en niet effectief. De bevolking wordt echter wel steeds ongezonder (de helft heeft overgewicht, 28% rookt, 50% beweegt te weinig, 25% heeft verhoogde bloeddruk en 12% heeft een duidelijk verhoogd cholesterol). Jaarlijks komen er 70.000 mensen bij met diabetes. Daarom is het wel van belang om bepaalde risicovolle groepen actief te benaderen:

1. lage welstandsgroepen (lage opleiding, laag inkomensniveau) leven gemiddeld bijna 7 jaar korter en leven 15 jaar langer met ziekte
2. 45-plussers hebben een verhoogde kans op diabetes en kunnen nog veel voorkómen als ze tijdig hun leefstijl verbeteren en hun risicofactoren aanpakken
3. mensen die al bekend zijn, bijvoorbeeld met overgewicht en roken, kunnen met leefstijlaanpassingen langer gezond blijven

Verplicht bevolkingsonderzoek?
Het staat iedereen vrij om te weten hoe zijn of haar gezondheid ervoor staat. De Hartstichting vindt dat niemand verplicht kan worden om zijn gezondheid te laten testen.

Check in de toekomst
De Hartstichting financiert op grote schaal onderzoek naar markers. Die voorspellen door bloedonderzoek of beeldvorming met zekerheid het risico op hart- en vaatziekten. Zo lang deze onderzoeken nog lopen, werken we met de risicoschattingen zoals die nu bekend zijn. In de hoop dat dit risico in de toekomst met een simpele test te meten is.